Everton là câu lạc bộ bóng đá của thành phố Liverpool, Anh, mang biệt danh Toffees và màu áo xanh quen thuộc. Đội bắt đầu từ một tổ chức gắn với nhà thờ năm 1878, góp mặt ngay khi Football League ra đời và trải qua nhiều thế hệ thành công. Lịch sử sân nhà đi từ Stanley Park, Anfield đến Goodison Park, rồi mở chương mới tại Hill Dickinson Stadium từ mùa 2025/26.
Từ St Domingo’s tới Football League
Nguồn tư liệu của FA ghi nhận đội bóng trường Chủ nhật thuộc nhà thờ Methodist St Domingo thi đấu tại Stanley Park năm 1878. Tháng 11/1879, đội đổi tên thành Everton. FA: nguồn gốc St Domingo’s.
Năm 1888, Everton nằm trong 12 thành viên sáng lập Football League. EFL ghi nhận giải chính thức được thành lập và đặt tên tại cuộc họp ở Royal Hotel, Manchester, ngày 17/4. Cùng Aston Villa, Blackburn, Bolton, Burnley và các đội khác, Everton góp phần hình thành một thể thức thi đấu định kỳ giữa các câu lạc bộ, nền tảng cho hệ thống giải vô địch Anh về sau. EFL: lịch sử thành lập giải.
Đội từng sử dụng Anfield trước khi rời sân năm 1892. Theo lịch sử do Liverpool công bố, bất đồng với John Houlding dẫn tới việc Everton chuyển sang Mere Green Field, địa điểm trở thành Goodison Park. Houlding sau đó thành lập Liverpool để sử dụng Anfield. Sự tách biệt ấy tạo ra hai câu lạc bộ lớn cùng thành phố, với các sân nhà nằm gần nhau trong suốt nhiều thế hệ. Liverpool: sự kiện năm 1892.
Dixie Dean và những chức vô địch
William Ralph “Dixie” Dean là một biểu tượng lớn trong lịch sử Everton. Mùa 1927/28, ở tuổi 21, ông ghi 60 bàn giải vô địch trong 39 trận. National Football Museum ghi nhận khả năng săn bàn ấy là thành tích nổi bật của tiền đạo có tên trong Hall of Fame. Dean cũng ở lại câu lạc bộ qua giai đoạn xuống hạng giữa hai mùa vô địch 1928 và 1932, tạo nên mối liên hệ bền chặt với đội bóng. National Football Museum: Dixie Dean.
Ngày cuối mùa 1927/28, Dean cần lập hat-trick trước Arsenal để đạt mốc 60. Ông hoàn thành mục tiêu trong trận hòa 3–3 tại Goodison, với bàn cuối đến từ một cú đánh đầu sau phạt góc. Arsenal nhìn lại ngày Dean đạt mốc 60.
Bảng danh hiệu trong báo cáo chính thức của Everton liệt kê các chức vô địch Anh năm 1891, 1915, 1928, 1932, 1939, 1963, 1970, 1985 và 1987. Chín lần đăng quang trải qua nhiều thời kỳ, từ Football League thế kỷ XIX tới những đội hình mạnh cuối thế kỷ XX. Everton: báo cáo và bảng danh hiệu.
Đêm Rotterdam và chiếc FA Cup 1995
Mùa 1984/85, Everton giành European Cup Winners’ Cup. Tại bán kết, đội hòa FC Bayern Munich 0–0 trên sân khách rồi thắng 3–1 ở Goodison. Trận chung kết ngày 15/5/1985 tại De Kuip, Rotterdam, kết thúc 3–1 trước Rapid Vienna. Andy Gray, Trevor Steven và Kevin Sheedy ghi bàn cho Everton, hoàn tất một hành trình thắng đối thủ từ nhiều nền bóng đá khác nhau để nâng cúp châu Âu. DFB: hành trình Cup Winners’ Cup 1984/85.
Ngày 20/5/1995, Everton đánh bại Manchester United 1–0 trong chung kết FA Cup tại Wembley. Paul Rideout đánh đầu ghi bàn sau khi cú sút của Graham Stuart dội xà. Trận đấu đem lại thêm một khoảnh khắc nâng cúp quốc nội, với một bàn thắng đủ quyết định kết quả trước đối thủ khi ấy thuộc nhóm mạnh nhất bóng đá Anh. FA: chung kết năm 1995.
Sân mới bên bờ sông và vai trò tiếp nối của Goodison
Từ mùa 2025/26, đội nam chuyển sang Hill Dickinson Stadium. Ngày 24/8/2025, trận Premier League đầu tiên ở sân mới kết thúc bằng chiến thắng 2–0 trước Brighton. Iliman Ndiaye và James Garner ghi bàn, Jack Grealish kiến tạo cả hai, còn Jordan Pickford cản phạt đền của Danny Welbeck. Gần 53.000 người chứng kiến một khởi đầu sân nhà có cả bàn thắng và những tình huống cứu thua quan trọng. Premier League: trận mở màn sân mới.
Goodison tiếp tục phục vụ bóng đá và cộng đồng sau khi đội nam chuyển đi. Báo cáo Everton in the Community cho biết sân trở thành nhà của đội nữ và địa điểm triển khai các hoạt động cộng đồng từ năm 2025. Hai sân vì thế đại diện cho những phần tiếp nối trong đời sống câu lạc bộ: một địa điểm mới cho đội nam và một sân lịch sử vẫn có vai trò thực tế. Everton in the Community: Goodison sau năm 2025.
Nguồn tham khảo
- FA: Belief in the Game, nguồn gốc Everton
- EFL: lịch sử Football League
- Liverpool: lịch sử thành lập năm 1892
- National Football Museum: Dixie Dean
- Arsenal: kỷ lục 60 bàn của Dean
- Everton: Annual Report 2015/16, bảng danh hiệu
- DFB: Cup Winners’ Cup 1984/85
- FA: chung kết 1995
- Premier League: Everton–Brighton tháng 8/2025
- Everton in the Community: báo cáo 2025/26
Đối chiếu ngày 31/10/2026.