South Africa là đội tuyển nam Nam Phi, được biết đến rộng rãi với tên Bafana Bafana. Chức vô địch châu Phi ngay lần đầu dự vòng chung kết năm 1996 và vai trò chủ nhà World Cup 2010 là hai dấu mốc nổi bật. Những hành trình ấy gắn với bối cảnh đất nước trở lại đời sống bóng đá quốc tế sau thời kỳ bị cô lập. Xoilac giới thiệu lịch sử đội tuyển qua các giải đấu, những trận quyết định và sân FNB tại Johannesburg.
Bafana Bafana trong lịch sử bóng đá Nam Phi
Hồ sơ COSAFA ghi Nam Phi từng dự World Cup các năm 1998, 2002 và 2010. Đó là ba trải nghiệm tại những khu vực khác nhau: Pháp, Hàn Quốc–Nhật Bản và ngay trên sân nhà. Cùng với chức vô địch châu Phi, những lần xuất hiện ấy đưa Bafana Bafana trở thành một tên tuổi nổi bật của bóng đá miền nam châu lục.
Tên Bafana Bafana không chỉ gắn với đội tuyển đăng cai năm 2010. Trước đó, thế hệ đoạt cúp năm 1996 đã đưa tên gọi này đến với khán giả quốc tế.
AFCON 1996: lần đầu dự giải đã vô địch
Nam Phi đăng cai Cúp bóng đá châu Phi năm 1996 và giành chức vô địch ngay lần đầu tham dự vòng chung kết. Đội thắng Cameroon 3-0 và Angola 1-0 ở đầu giải, rồi thua Egypt 0-1 nhưng vẫn vượt vòng bảng. Tại tứ kết, Bafana Bafana đánh bại Algeria 2-1, trước khi vượt Ghana 3-0 ở bán kết.
Trong chung kết với Tunisia, Mark Williams ghi hai bàn để Nam Phi thắng 2-0. CAF nhìn lại chiến dịch của huấn luyện viên Clive Barker như một màn trở lại thành công sau thời gian dài vắng bóng ở sân chơi châu lục. John Moshoeu và Williams đều có bốn bàn trong giải. Kết quả không chỉ tạo ra chiếc cúp, mà còn đem tới một thế hệ cầu thủ được nhắc lại nhiều năm sau.
Chung kết 1998 và cuộc gặp lại Ai Cập
Hai năm sau, Nam Phi một lần nữa vào trận cuối AFCON, lần này tại Burkina Faso. Đội thua Ai Cập 0-2 trong chung kết ngày 28/2/1998 và nhận vị trí á quân. CAF lưu trận đấu trong lịch sử đối đầu hai đội. Việc xuất hiện liên tiếp ở hai chung kết cho thấy thành công năm 1996 đã có sự tiếp nối, dù Nam Phi không bảo vệ được danh hiệu.
Những cuộc gặp Ai Cập còn có một chương khác tại AFCON 2019: Nam Phi thắng 1-0 ở vòng 16 đội bằng bàn của Thembinkosi Lorch. Đặt các trận năm 1996, 1998 và 2019 cạnh nhau cho thấy cùng một cặp đối thủ có thể tạo ra những kết quả rất khác trong các giai đoạn lịch sử, từ thất bại vòng bảng và chung kết đến chiến thắng loại trực tiếp.
World Cup 2010 và cú sút của Tshabalala
Ngày khai mạc World Cup 2010, Nam Phi hòa Mexico 1-1 tại Soccer City. Siphiwe Tshabalala mở tỷ số bằng cú sút chân trái sau đường chuyền của Kagisho Dikgacoi. FIFA đưa pha bóng vào loạt bàn thắng đáng nhớ, nhắc lại bầu không khí vuvuzela và màn ăn mừng của đội chủ nhà. Đó là một khoảnh khắc gắn tên Bafana Bafana với kỳ World Cup đầu tiên tổ chức tại châu Phi.
Ở lượt cuối, Nam Phi thắng Pháp 2-1 tại Bloemfontein. FIFA kể lại Bongani Khumalo mở tỷ số bằng đầu từ quả phạt góc của Tshabalala, rồi Katlego Mphela nâng cách biệt ngay trước giờ nghỉ. Florent Malouda rút ngắn tỷ số trong hiệp hai. Bafana Bafana kết thúc vòng bảng với bốn điểm, có chiến thắng đáng nhớ nhưng vẫn phải dừng hành trình trên sân nhà.
Huy chương đồng và địa điểm mang nhiều ký ức
Tại kỳ AFCON 2023 diễn ra đầu năm 2024, Nam Phi giành huy chương đồng sau trận hòa 0-0 với CHDC Congo và chiến thắng luân lưu 6-5. CAF xác nhận đây là lần thứ hai đội giành vị trí thứ ba, sau năm 2000. Mốc ấy bổ sung thành công của một thế hệ khác bên cạnh thời kỳ cuối thập niên 1990.
Sân FNB mở cửa năm 1989 và được gọi là Soccer City trong World Cup 2010. Theo đơn vị nắm quyền tên sân FNB, công trình tổ chức cả trận khai mạc lẫn chung kết giải thế giới, đồng thời gắn với những sự kiện của Nelson Mandela. Trở lại phần lịch sử Bafana Bafana, sân đấu này là một điểm nối giữa thể thao, ký ức công chúng và các thế hệ đội tuyển.
Nguồn tham khảo
- COSAFA – Lịch sử và hồ sơ đội tuyển Nam Phi
- CAF – Nam Phi vô địch năm 1996
- CAF – Chung kết 1998 và các lần gặp Ai Cập
- FIFA – Bàn mở màn World Cup 2010 của Tshabalala
- FIFA – Nam Phi thắng Pháp năm 2010
- CAF – Huy chương đồng AFCON 2023
- FNB – Lịch sử sân FNB
Đối chiếu ngày 31/10/2026.